Dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Jeżeli do spadku należy nieruchomość, umowa o dział powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.

Sądowy dział spadku powinien obejmować cały spadek. Jednakże z ważnych powodów może być ograniczony do części spadku. Skład i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd.
Wartość spadku ustala się przyjmując jego stan na dzień otwarcia spadku, natomiast wartość na dzień orzekania przez sąd.

We wniosku o dział spadku należy powołać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku oraz wskazać majątek, który ma być przedmiotem działu (lub załączyć spis inwentarza – o ile taki był czyniony). W wypadku gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość należy przedstawić jej stan prawny dołączając wypis z księgi wieczystej.

Jeśli natomiast stwierdzenie nabycia spadku jeszcze nie nastąpiło – dokonuje go sąd w toku postępowania działowego.
Współspadkobiercy powinni podać sądowi swój wiek, zawód, stan rodzinny, dane co do zarobków itp oraz wyjaśnić w jaki sposób korzystali ze spadku dotychczas.
W postępowaniu o dział spadku, w skład którego wchodzi spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, sąd nie może oddalić wniosku z powołaniem się na art. 5 kc. z tego powodu, że przedmiot działu jest niepodzielny, a wnioskodawca nie ma możliwości spłaty drugiego spadkobiercy (uchwała SN z 18 kwietnia 1990 roku w sprawie III CZP 15/90).

Opłatę stałą w kwocie 500 złotych pobiera się od wniosku o dział spadku, a jeżeli zawiera on zgodny projekt działu spadku, pobiera się opłatę stałą w kwocie 300 złotych.

Według orzeczenia Sądu Najwyższego z 22 lutego 1966 r., III CR 395/65 (OSNCP 1966, nr 11, poz. 197 z glosą J. Jodłowskiego, PiP 1967, nr 1), jeżeli postępowanie spadkowe po cudzoziemcu dotyczy majątku nieruchomego w Polsce, sprawa należy do wyłącznej jurysdykcji krajowej w myśl art. 1102. Wykładnia art. 1102 i 1108 przyjęta w tym orzeczeniu jest trafna, ale teza została sformułowana zbyt szeroko, gdyż może prowadzić do wniosku, że jeżeli w skład masy spadkowej po obywatelu obcym wchodzi nieruchomość położona w Polsce, to wówczas całe postępowanie należy do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich. Jednakże treść art. 1102 § 1 uzasadnia taką jurysdykcję tylko w takim zakresie, w jakim rozstrzygnięcie dotyczy nieruchomości położonej w Polsce (w szczególności w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku).

Jeżeli w skład spadku po cudzoziemcu wchodzi gospodarstwo rolne położone w Polsce, postępowanie spadkowe w zakresie dotyczącym tego gospodarstwa podlega wyłącznej jurysdykcji sądu polskiego (tak SN w orzeczeniach: z 28 maja 1969 r., III CZP 23/69, OSNCP 1970, nr 1, poz. 3 i z 6 marca 1970 r. I CR 3/70, PiP 1971, nr 12). Por. ponadto J. S. Piątowski: Z zagadnień dziedziczenia gospodarstwa rolnego po cudzoziemcu, PiP 1971, nr 12, s. 389 i nast.
Ten kierunek orzecznictwa kontynuuje również Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 12 kwietnia 1982 r., III CZO 8/82 (OSNCP 1982, nr 10, poz. 142), w którym podkreślono, że zasada, w myśl której wymienienie spadkobierców dziedziczących cały spadek według zasad ogólnych i spadkobierców dziedziczących gospodarstwo rolne powinno być zawarte w jednym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 1066 k.c. i art. 677 k.p.c.), nie ma zastosowania w sytuacji, gdy jurysdykcja sądu polskiego obejmuje jedynie część majątku spadkowego po cudzoziemcu zmarłym za granicą, a mianowicie położone w Polsce gospodarstwo rolne. W takiej sytuacji sąd ogranicza rozstrzygnięcie w przedmiocie nabycia spadku do tej części majątku spadkowego.

Więcej pism z zakresu prawa spadkowego znajdziecie Państwo w Portalu Forum Prawników - http://portal.advokat.com.pl/downloads.php?cat_id=4

Przyczyny niegodności zostały podzielone przez ustawodawcę na trzy grupy.
1) dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy:
Ustawa wymaga spełnienia jednocześnie trzech przesłanek: działanie musi być umyślne, przestępstwo „ciężkie” i skierowane przeciwko spadkodawcy. Pojęcie „ciężkie przestępstwo” jest określeniem wprowadzonym przez kodeks cywilny w miejsce pojęcia „zbrodni”, o której mowa była w art. 7 pkt 1 pr. sp. Pojęcie „zbrodnia” jest pojęciem jednoznacznym, określonym w art. 7 § 2 k.k. Przepis ten stanowi, że zbrodniami są czyny zagrożone karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od 3 lat albo karą surowszą. Kodeks karny nie zna natomiast pojęcia przestępstwa „ciężkiego”. Oznacza to, że sąd cywilny rozpoznający sprawę o uznanie spadkobiercy za niegodnego może swobodnie oceniać, czy przestępstwo popełnione przez pozwanego jest przestępstwem „ciężkim”.
2) podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności:
Sankcja w postaci możliwości uznania w takiej sytuacji spadkobiercy za niegodnego, związana jest z negatywną oceną zachowania godzącego w swobodę testowania spadkodawcy. Podstęp albo groźba ze strony spadkobiercy musi doprowadzić do sporządzenia lub odwołania testamentu, czy też do tego, że testament nie został, wbrew rzeczywistej woli spadkodawcy, sporządzony lub odwołany. Sam zamiar osiągnięcia takiego skutku po stronie spadkobiercy, a nawet zastosowanie podstępu lub groźby, ale bezskuteczne, nie stanowi podstawy uznania go za niegodnego.
3) umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.
Trzecia grupa okoliczności uzasadniających uznanie spadkobiercy za niegodnego to pewne działania podjęte przez spadkobiercę w stosunku do testamentu. Chodzi tu o: ukrycie lub zniszczenie testamentu spadkodawcy, podrobienie lub przerobienie takiego testamentu, świadome skorzystanie z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.
Umyślne ukrycie lub zniszczenie testamentu, który następnie okazał się nieważny, nie wyłącza możliwości uznania spadkobiercy za niegodnego. Nie stanowi natomiast przyczyny niegodności zniszczenie przez spadkobiercę testamentu w przekonaniu, że jest on nieważny i wskutek tego pozbawiony znaczenia prawnego (tak orz. SN z 10 maja 1977 r., I CR 207/77, OSNCP 1978/2 poz. 34).

Według art. 928 § 2, spadkobierca uznany za niegodnego zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Konstytutywne orzeczenie sądu ma zatem skutek ex tunc. Spadkobierca musi być traktowany tak, jakby nigdy nie doszedł do dziedziczenia. A zatem należny mu spadek lub udział w spadku przypada innym osobom zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego (art. 931 § 2 i art. 934) lub w drodze przyrostu (art. 965). Przepis art. 931 § 2 nie ma jednak zastosowania w drodze analogii w razie uznania małżonka spadkodawcy za niegodnego. W takiej sytuacji mają zastosowanie ogólne zasady dziedziczenia (tak orz. SN z 16 grudnia 1986 r., III CRN 325/86, nie publ.).

Zgodnie z art. 39 kpc powództwo wnosi się do sądu ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

Zagadnienie przyjęcia lub odrzucenia spadku związane jest z kwestią odpowiedzialności spadkobierców (i innych podmiotów) za długi spadkowe.
Generalną zasadą jest, że do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku. Od chwili przyjęcia spadku ponosi odpowiedzialność za te długi z całego swego majątku.

Kodeks cywilny wyróżnia następujące formy realizacji tego uprawnienia:
1. Proste przyjęcie spadku - spadkobierca ponosi wówczas odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczenia.
2. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza - spadkobierca ponosi wówczas odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Powyższe ograniczenie odpowiedzialności odpada, jeżeli spadkobierca podstępnie nie podał do inwentarza przedmiotów należących do spadku albo podał do inwentarza nie istniejące długi.
3. Odrzucenie spadku.

Główną grupą podmiotów uprawnionych do złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza) lub bez takiego ograniczenia (przyjęcie proste) albo o odrzuceniu spadku są spadkobiercy.
Oświadczenie o przyjęciu spadku albo o jego odrzuceniu osoba uprawniona składa według własnego uznania:
- przed notariuszem,
- w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu spadkobiercy,
- w tzw. sądzie spadku, w ramach postępowania o stwierdzenie nabycia spadku.

Złożenie omawianego oświadczenia jest ograniczone terminem, który stosownie do przepisu art. 1015 kodeksu cywilnego powinno być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.
Paragraf 2. tego przepisu stanowi, że brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku (co oznacza przyjęcie odpowiedzialności za długi spadkowe). Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.


W postępowaniu dotyczącym przyjęcia lub odrzucenia spadku sąd nie wydaje żadnego postanowienia co do istoty sprawy ani innego orzeczenia kończącego postępowanie; sprawa jest zakończona z chwilą dokonania czynności.

W praktyce oświadczenie o nabyciu spadku lub o jego odrzuceniu jest składane przez strony w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku.

Zapis jest to rozrządzenie testamentowe (TYLKO W TESTAMENCIE) polegające na nałożeniu na spadkobiercę lub zapisobiercę obowiązku spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz innej osoby.

Efektem dokonania zapisu jest powstanie zobowiązania cywilnego po stronie obciążonego zapisem. Do osób, na które może zostać nałożony omawiany obowiązek należą:
- spadkobiercy ustawowi,
- spadkobiercy testamentowi,
- osoby uprawnione z tytułu zapisu (tzw. dalszy zapis),
- ewentualnie spadkobiercy wyżej wymienionych,

Roszczenie zapisobiercy staje się wymagalne niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu, o ile spadkodawca nie zdecydował inaczej.

Zapisobiercą może być każda osoba fizyczną lub prawna, o ile spełnia warunki zdolności dziedziczenia.
Przedmiotem zapisu może być każde świadczenie o charakterze majątkowym, zarówno polegające na działaniu, jak i na zaniechaniu,, z jednym zastrzeżeniem – musi mieć ono charakter nieodpłatny.
Zapis należy do długów spadkowych, z tym, że. odpowiedzialność zobowiązanego ograniczona jest zawsze do wartości stanu czynnego spadku ( art. 1033 kc ). Odpowiedzialność zapisobiercy obciążonego dalszym zapisem ogranicza się natomiast do wartości jego własnego zapisu.

Powództwo z tytułu z tytułu zapisu wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

Roszczenie z tytułu zapisu przedawnia się z upływem lat pięciu od dnia wymagalności zapisu.

Pozew o wykonanie zapisu podlega opłacie w wysokości 5 % wartości przedmiotu sporu, nie mniej jednak niż 30 zł i nie więcej niż 100 000 zł.

Spadkodawca może przez testament ustanowić spadkobiercą całego swojego majątku osobę spoza kręgu najbliższych krewnych. W tej sytuacji aby nie dopuścić do sytuacji, w której najbliżsi zmarłego mogliby zostać pozbawieni środków do życia po śmierci testatora ustawodawca przepisami art. 991 i następnych kodeksu cywilnego wprowadza instytucję ustawowego zabezpieczenia interesów osób najbliższych spadkodawcy w postaci zachowku.

Dochodzenie uprawnień przez krąg osób uprawnionych następuje w procesie cywilnym zainicjowanym wniesieniem pozwu o zachowek.

Głównym zobowiązanym z tytułu zachowku jest spadkobierca. Poza nim odpowiedzialność z tytułu zachowku mogą ponosić także osoby, które otrzymały od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku (więcej na ten temat art. 1000 i 1001 kc).

Do grona osób uprawnionych do zachowku zalicza się:
- zstępnych (dzieci, wnuki),
- małżonka,
- rodziców spadkodawcy, Jeżeli jednak spadkodawca pozostawił małżonka i dwoje dzieci, tylko te podmioty nabędą prawo do zachowku. Nie uzyskają go rodzice spadkodawcy, gdyż nie dochodzą oni do dziedziczenia zgodnie z ogólnymi przepisami o dziedziczeniu ustawowym.

Przepis art. 1008 kc przewiduje instytucję wydziedziczenia. Zgodnie z jego treścią spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jeżeli uprawniony do zachowku:
1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.
Przy czym przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu.

Wysokość należnego zachowku odpowiada połowie wartości udziału, który przypadałby mu przy dziedziczeniu ustawowym.
Wyjątkowa sytuacja dotyczy małoletnich zstępnych oraz dla osób trwale niezdolnych do pracy. Dla tych grup osób zachowek wynosi dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który otrzymaliby przy dziedziczeniu ustawowym.

Dochodzenie roszczeń z tytułu zachowku przedawnia się z upływem lat trzech od ogłoszenia testamentu.
Powództwo o zachowek wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

Pozew o zachowek podlega opłacie w wysokości 5 % wartości przedmiotu sporu, nie mniej jednak niż 30 zł i nie więcej niż 100 000 zł.

W sytuacji, gdy majątek spadkowy jest zagrożony lub jego stan nie jest dokładnie znany spadkobiercy jak i osoby mające w tym interes prawny mogą wystąpić do sądu o sporządzenie spisu inwentarza spadku.

Sporządzenie spisu inwentarza obejmuje cały majątek spadkowy z zaznaczeniem wartości każdego przedmiotu oraz długu spadku, wykazuje się w nim również wartość czystego spadku, z uwzględnieniem wartości rzeczy i praw spornych.

Na wniosek tego, kto uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawnionym do zachowku lub zapisobiercą, albo wykonawcy testamentu, wierzyciela mającego pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy lub właściwego urzędu skarbowego sąd postanowi sporządzenie spisu inwentarza.
Każda osoba zgłaszająca żądanie wydania postanowienia o sporządzenie spisu inwentarza powinna wykazać (uprawdopodobnić) przymiot wnioskodawcy. Brak takiego wykazania (uprawdopodobnienia) powoduje oddalenie wniosku. Przedtem jednak sąd powinien wezwać wnioskodawcę o uzupełnienie w wyznaczonym terminie występujących braków, ewentualnie wysłuchać go na posiedzeniu sądowym lub zażądać oświadczenia na piśmie.


Od wniosku sąd pobiera opłatę stałą w kwocie 50 zł.

Stwierdzenie nabycia spadku następuje po przeprowadzeniu rozprawy, na którą sąd wzywa wnioskodawcę oraz inne osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi.

Postępowanie uregulowane w art. 669 i n. kpc toczy się zawsze na wniosek - nigdy z urzędu.
Uprawnionym do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku jest każdy kto posiada interes prawny w takim rozstrzygnięciu. Oznacza to, że równie dobrze wniosek taki może zostać złożony przez spadkobiercę, jak i przez wierzyciela spadkodawcy.
Uprawnienie do złożenia omawianego wniosku nie ulega przedawnieniu ani nie może wygasnąć.

Celem zasadniczym postępowania w tym przedmiocie jest:
- stwierdzenie, że osoba wskazana jako spadkodawca faktycznie zmarła,
- oznaczenie kto i jakiej części dziedziczy po zmarłym,

Pamiętać należy, że sąd nie jest związany granicami żądania zgłoszonego we wniosku i bada z urzędu krąg możliwych spadkobierców ustawowych i testamentowych, czyli może stwierdzić nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy (art. 667 kpc).

Właściwość sądu: art. 628 kpc: „Do czynności w postępowaniu spadkowym, które należą do zakresu działania sądów, wyłącznie właściwy jest sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część (sąd spadku). W braku powyższych podstaw sądem spadku jest sąd rejonowy dla m. st. Warszawy”.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku podlega stałej opłacie w wysokości 50 zł.

Wszelkie informacje o testamentach, ich formy, wzory testamentów, orzecznictwo Sądu Najwyższego znajdziecie pod adresem: www.forum.prawnikow.pl/testament/

Testament jest formą rozrządzenia majątkiem na wypadek śmierci.
Uprawnienie do jego sporządzenia posiadają tylko osoby posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, co oznacza, że prawa tego nie mają niepełnoletni oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie lub częściowo.
Testament zwykły jest podstawową formą rozrządzeń na wypadek śmierci, ale nie jedyną. Przepisy prawa cywilnego dopuszczają jeszcze następujące: notarialny, allograficzny, ustny, podróżny oraz wojskowy.

Jeżeli chodzi o testament zwykły to wymogi co do jego formy określone zostały w art. 949 kodeksu cywilnego.
Spadkodawca musi napisać testament własnoręcznie i osobiście. Oznacza to, że niedopuszczalne jest napisanie go np. na komputerze czy na maszynie do pisania oraz podyktowanie swojej woli innej osobie.
Za testament uważany jest tylko oryginalny dokument, nie jest możliwe uznanie jego kserokopii czy też uwierzytelnionych odpisów.

W treści oświadczenia spadkodawca powinien określić wyraźnie komu jaka część spadku przypada.
Możliwe jest dokonanie w testamencie wydziedziczenia, z tym że dla jego ważności konieczne jest przytoczenie w jego treści przyczyn takiej dyspozycji.

Testament musi posiadać również czytelny podpis spadkodawcy.

W kwestii daty jego sporządzenia, to co do zasady jej brak nie pociąga za sobą nieważności testamentu, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów.
Data ma istotne znaczenie w sytuacji gdy spadkodawca sporządził kilka testamentów, ponieważ wówczas pod uwagę brany jest ostatni.

Ustawodawca w kodeksie cywilnym przewidział okoliczność, że spadek po zmarłym może przypaść kilku spadkobiercom.
W takich sytuacjach do stosunków jakie między nimi powstają stosuje się odpowiednio przepisy prawa cywilnego o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów szczególnych.

Nie zawsze przeprowadzenie działu spadku musi się wiązać z postępowaniem sądowym.
Dział spadku może bowiem nastąpić również na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami. Oczywiście należało przewidzieć konieczność, w której nie dojdzie między spadkobiercami do uzgodnienia wspólnego stanowiska. W takiej sytuacji każdy ze spadkobierców może wystąpić do sądu z wnioskiem o dział spadku.

Legitymacja czynna do zgłoszenia wniosku przysługuje również nabywcy udziału spadkowego oraz wierzycielowi spadkobiercy z mocy zajęcia jego praw.

Stosownie do dyspozycji art. 680 kpc wniosku o dział spadku należy powołać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku oraz spis inwentarza (jeżeli zostały już wydane), jak również podać, jakie spadkodawca sporządził testamenty, gdzie zostały złożone i gdzie się znajdują. Jeżeli spis inwentarza nie został sporządzony, należy we wniosku wskazać majątek, który ma być przedmiotem działu.
Wnioskodawca nie musi wskazywać dokładnie sposobu dokonania działu.
We wniosku należy wskazać wszystkich uczestników postępowania, (spadkobierców lub ich następców, zapisobierców, którym zapisano rzeczy lub prawa należące do spadku, a także nabywców udziału w konkretnym składniku majątku spadkowego).

Kolejnym ważnym elementem wniosku jest wskazanie przez osoby, pomiędzy którymi dokonuje się działu ich wieku, zawodów wykonywanych, stanu rodzinnego oraz danych co do swych zarobków i majątku.
Ponadto wskazane osoby powinny wyjaśnić, w jaki sposób korzystały ze spadku dotychczas, jak również podać inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie, co każdy ze współspadkobierców ma otrzymać ze spadku.
Skład i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd.

Najkorzystniejszą sytuacją jest okoliczność, w której sąd będzie mógł wydać postanowienie działowe na podstawie zgodnego wniosku uczestników.
W przeciwnym razie zastosowanie będą miały przepisy prawa cywilnego dotyczące zniesienia współwłasności.
Przepisy te dopuszczają możliwość wyrównania wartości poszczególnych udziałów przez dopłaty pieniężne. Jeżeli zaś dojdzie do podziału gruntu sąd może obciążyć poszczególne części potrzebnymi służebnościami gruntowymi.
Co więcej dana rzecz podlegająca podziałowi, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.
Sąd również oznaczy termin i sposób ich uiszczenia tych dopłat i spłat, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. W razie rozłożenia dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd na wniosek dłużnika może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych.

Wniosek o dział spadku podlega stałej opłacie, której kwota wynosi:
- 500 zł,
- 300 zł, jeżeli dokonanie działu nastąpiło na zgodny wniosek uprawnionych.

Przepisy prawa cywilnego dla zabezpieczenia obrotu testamentowego przewidują prawny obowiązek złożenia testamentu w sądzie (tzw. sądzie spadku – art. 628 kodeksu postępowania cywilnego określa wyłączną właściwość dla sądu ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, wyjątkowo przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część).
Obowiązek ten powstaje z chwilą powzięcia wiadomości o śmierci spadkodawcy.
Dotyczy on wszelkich podmiotów prawa (czyli również osób prawnych), przy czym nie jest istotne w jakich okolicznościach testament znalazł się w ich posiadaniu.

Bezzasadne uchylanie się od powyższego obowiązku grozi odpowiedzialnością z art. 415 kodeksu cywilnego (odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego), jak również grzywną do 1000 zł.

Przepis art. 647 kpc przewiduje, że w celu stwierdzenia, czy istnieje testament i gdzie się znajduje, sąd spadku może nakazać złożenie oświadczenia w tym przedmiocie, stosując odpowiednio tryb przewidziany do wyjawienia przedmiotów spadkowych.

Wniosek o nakazanie złożenia testamentu podlega stałej opłacie w kwocie 40 zł.

Zabezpieczenie spadku jest orzeczeniem sądu, który ma na celu ochronę składników spadku, którym grozi naruszenie, usunięcie, uszkodzenie lub zniszczenie albo nie usprawiedliwione rozporządzenie.
Pamiętać należy, że wskazany powyżej katalog ma charakter przykładowy i są możliwe inne powody dokonania zabezpieczenia.
Orzeczone przez sąd zabezpieczenie spadku trwa do czasu objęcia go przez spadkobiercę.

Zabezpieczenie spadku następuje na wniosek lub z urzędu.

Generalnie można wyróżnić 2 grupy podmiotów uprawnionych do złożenia takiego wniosku.
Pierwszą z nich stanowią: spadkobiercy, uprawnieni do zachowku i zapisobiercy
Drugą grupę stanowią: wykonawca testamentu, współwłaściciel rzeczy należącej do spadku, współuprawniony z tytułu praw pozostałych po spadkodawcy oraz o wierzyciel mający pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy.

Zgłaszając żądanie dokonania zabezpieczenia spadku należy uprawdopodobnić istnienie podstaw uzasadniających wniosek. Niewypełnienie tego obowiązku skutkuje oddaleniem wniosku.

Środkami zabezpieczenia określone zostały w art. 636 kpc i są to: spisanie majątku ruchomego i oddanie go pod dozór, złożenie do depozytu, ustanowienie zarządu tymczasowego, ustanowienie dozoru nad nieruchomością.
Zastosowanie jednego z tych środków nie wyłącza zastosowania innych, równocześnie lub kolejno.

Właściwość sądu w sprawach dotyczących zabezpieczenia spadku została określona w art. 633 kpc, który stanowi, że: „Do zabezpieczenia spadku właściwy jest sąd, w którego okręgu znajdują się rzeczy będące w chwili otwarcia spadku we władaniu spadkodawcy. Sąd, który nie jest sądem spadku, zawiadomi o dokonanym zabezpieczeniu sąd spadku”.

Od wniosku pobierana jest stała opłata w kwocie 50 zł.