Uogólniając można powiedzieć, że obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Ta ogólna zasada, w myśl której obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Stosunek alimentacyjny to zależność dwóch podmiotów, z których jeden ma prawo domagania się dostarczania mu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, drugi natomiast obowiązany jest żądanie to zaspokoić.
Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, może polegać także, w całości lub części, na osobistych staraniach o jego utrzymanie lub wychowanie.
W stosunku do rodzeństwa zobowiązany może uchylić się od świadczeń alimentacyjnych, jeżeli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub dla jego najbliższej rodziny.
Powszechnie przyjmuje się, że obowiązek alimentacyjny obejmuje obowiązek zaspokajania normalnych, bieżących potrzeb uprawnionego w postaci: pożywienia, ubrania, mieszkania, opału, niezbędnych przedmiotów umożliwiających przebywanie w środowisku i w rodzinie, leków itp. Na środki wychowania zaś składają się powinności starań o zdrowie uprawnionego, o jego rozwój fizyczny i umysłowy, stworzenie możliwości zdobycia wykształcenia, zapewnienie dostępu do dóbr kultury itp.
Żaden przepis ustawy nie precyzuje, w jakiej postaci mają być spełniane świadczenia alimentacyjne, zarówno te przeznaczone na zaspokajanie potrzeb utrzymania, jak i te mające służyć potrzebom wychowania (jeżeli mają one charakter materialny): w pieniądzu czy w naturze. Nie ma jednak żadnych uzasadnionych racji, aby ograniczyć ich spełnianie do jednego ze wskazanych sposobów, jak też nie ma przeszkód, by spełniać je zarówno w pieniądzu, jak i w naturze, lub wreszcie - przemiennie. Decydującą rolę należy przypisać w tej mierze warunkom, w jakich pozostają uprawniony i zobowiązany.

Wypełnianie obowiązku alimentacyjnego może przybrać postać zarówno świadczeń dobrowolnych, jak i określonych w następstwie dochodzenia ich przed sądem. Uprawniony i zobowiązany do alimentacji mogą w szczególności ustalić rodzaj i zakres świadczenia w umowie zawartej na zasadach ogólnych, w ugodzie lub też w toku postępowania sądowego.

Z powództwem o alimenty może wystąpić nie tylko sam uprawniony (lub w jego imieniu opiekun, gdy uprawniony jest małoletni), ale również prokurator lub właściwa organizacja społeczna.
Sprawy o alimenty rozpoznają sądy rejonowe właściwości ogólnej ( art. 27 k.p.c.) lub sądy miejsca zamieszkania uprawnionego ( art. 32 k.p.c.). Strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych.
W zależności od treści żądania i aktywności strony powodowej zasądzenie alimentów może bądź obejmować okres tylko od dnia zgłoszenia żądania, bądź też obejmować okres poprzedzający to zgłoszenie.

Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem lat trzech. Nie oznacza to jednak, że przedawnia się samo uprawnienie do dochodzenia alimentów. Przedawnieniu ulegają jedynie prawo do dochodzenia alimentów za okres starszy niż 3 lata.

Orzeczona przez sąd wysokość alimentów może ulec zmianie. Stosownie do art. 138 w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.
Obowiązek alimentacyjny nie przechodzi jednak na spadkobierców zobowiązanego – wygasa z dniem śmierci zobowiązanego lub uprawnionego. Zaległe raty alimentacyjne wchodzą do spadku zobowiązanego jako tzw. długi spadkowe.

Alimenty od dziadków: http://www.portal.prawnikow.pl/Czytaj-Porady-184.html

Wzór pozwu o alimenty od dziadków: http://www.portal.prawnikow.pl/downloads.p...download_id=152

Do czynności takich jak:
- czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków,
- czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek lub lokal,
- czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia i wydzierżawienia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa,
- darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.
niezbędna jest zgoda drugiego małżonka.
W pewnych okolicznościach może jednak okazać się, że małżonek odmawia udzielenia takiej zgody. Wówczas można wystąpić do sądu o nakazanie wyrażenia takiej zgody.
Pozytywna decyzja sądu jest uzależniona od spełnienia dwóch przesłanek:
- brak zgody współmałżonka (lub trudne do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu takiej zgody);
- podejmowana czynność jest zgodna z dobrem rodziny.
Dla udzielenia przez sąd zezwolenia na dokonanie czynności wymagającej zgody drugiego małżonka nie wystarczy stwierdzenie, że wskutek dokonania czynności dobro rodziny nie ucierpi. Przesłanką udzielenia zezwolenia jest ustalenie, że dokonania czynności wymaga dobro rodziny. Przy ocenie, czy przesłanka ta zachodzi, należy mieć na uwadze rodzaj czynności i sytuację danej rodziny.

Zezwolenie udzielone przez sąd może dotyczyć tylko określonej czynności, a nie ogółu czynności , których dokonanie wymaga zgody drugiego małżonka. Czynność, na dokonanie której sąd zezwolił, powinna zostać w postanowieniu bliżej opisana. Jeżeli jest nią umowa sprzedaży, powinna być określona cena, poniżej której zbycie nie może nastąpić, oraz warunki jej zapłaty. Jeżeli zezwolenie dotyczy dokonania darowizny, powinno wymieniać osobę, która ma być obdarowana.

Opisana procedura ma zastosowanie tylko w czasie trwania wspólności majątkowej. O zezwoleniu na dokonanie czynności orzeka w postępowaniu nieprocesowym sąd rejonowy w składzie jednego sędziego bez udziału ławników, na wniosek małżonka zamierzającego dokonać czynności. Uczestnikiem postępowania jest drugie z małżonków; ewentualny kontrahent zamierzonej czynności nie jest zainteresowanym w sprawie. Przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, ale rozstrzygnięcie może nastąpić dopiero po umożliwieniu złożenia wyjaśnień małżonkowi wnioskodawcy, chyba że jego wysłuchanie nie jest możliwe lub celowe. Sąd może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia warunków, w jakich żyją małżonkowie.

Czynność prawna dokonana na podstawie postanowienia sądu, wydanego stosownie do art. 39, jest tak samo skuteczna, jak czynność dokonana za zgodą małżonka, którego zgoda na dokonanie tej czynności jest wymagana.

Podobnie jak w przypadku obowiązku małżonków o wspólnym decydowaniu o najważniejszych sprawach rodziny – obowiązek ten dotyczy także decydowania o najważniejszych sprawach wspólnego dziecka.

Prawo do wspólnego decydowania o istotnych sprawach dziecka wynika wprost z przysługującej każdemu rodzicowi władzy rodzicielskiej.
W przypadku, gdy strony nie mogą dojść do zgody odnośnie takich spraw – każdy z nim ma prawo wystąpić do sądu o rozstrzygnięciu o najważniejszych sprawach dziecka.
Właściwy jest sąd rejonowy według ostatniego wspólnego zamieszkania małżonków.

Od wniosku pobiera się opłatę w kwocie 40 zł.

Więcej pism z zakresu prawa rodzinnego znajdziecie Państwo w Portalu Forum Prawników -
http://portal.advokat.com.pl/downloads.php?cat_id=3

Na czym polega zupełny rozkład pożycia małżeńskiego?

Istotę rozkładu pożycia małżeńskiego najpełniej zdefiniował Sąd Najwyższych w Uchwale Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1955r. (I CO 5/55).

http://www.portal.prawnikow.pl/Czytaj-Porady-194.html

Kodeks rodzinny nakłada na każdego z małżonków obowiązek współdziałania dla dobra rodziny. Oznacza to nie tylko ogólną troskę o dobro rodziny, ale również przyczynienie się do
zaspokajania potrzeb rodziny. Obowiązek ten spoczywa w równym stopniu na obojgu małżonkach, co jest wyrazem zasady równości praw i obowiązków małżonków
Istotą tej zasady jest zapewnienie środków materialnych umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie rodziny jako całości oraz zaspokojenie uzasadnionych potrzeb poszczególnych jej członków przy zachowaniu zasady równej stopy życiowej.
Małżonkowie mogą również zawrzeć ważne porozumienie wzajemnie, konkretyzujące ich obowiązki w ramach zakreślonych obowiązków, w szczególności w razie zerwania wspólnego pożycia (do czasu, gdy jedno z nich zasadnie nie zażąda ponownego nawiązania pożycia).
Obowiązek małżonków przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa i gaśnie z chwilą jego ustania lub unieważnienia. Istnieje niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków i od składu rodziny. W szczególności istnieje wtedy, gdy rodzinę tworzą tylko małżonkowie.

Na potrzeby rodziny składają się potrzeby typowo osobiste (np. wyżywienie, odzież) jak również potrzeby majątkowe (utrzymanie domu, samochodu itp.)
Małżonkowie obowiązani są przyczyniać się do zaspokajania tylko tych potrzeb rodziny, których zaspokojenie jest w danych okolicznościach usprawiedliwione interesem rodziny i poszczególnych jej członków. Przy ocenie z tego punktu widzenia indywidualnych potrzeb członków rodziny należy brać pod uwagę szczególne okoliczności ich dotyczące (wiek, stan zdrowia, zainteresowania i in.).
Zakres obowiązku małżonków przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny wyznaczają ich siły, tj. możliwości wypełnienia obowiązku, wynikające ze stanu fizycznego i psychicznego każdego z małżonków oraz możliwości zarobkowe i majątkowe każdego z nich. Zakres ten nie zależy więc od faktycznie uzyskiwanych dochodów, lecz od dochodów, jakie każde z małżonków mogłoby osiągnąć, wykorzystując swoje możliwości. Jest to identyczna zasada jak w przypadku ustalania obowiązku alimentacyjnego.

Zasada ta realizuje się nie tylko przez świadczenia pieniężne. Obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny może polegać także na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Wykonywanie tej pracy i osobiste starania o wychowanie dzieci mogą wyczerpywać spoczywający na małżonku (zwykle jest nim żona) obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny w całości lub w części.

Kwestią sporną pozostaje problem wzajemnego świadczenia małżonków w przypadku ustania wspólnego pożycia (faktycznej separacji). Według orzeczenia Izby Cywilnej i Administracyjnej SN z dnia 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86 – w przypadku separacji faktycznej, gdy jedno z małżonków pozostaje we wspólnym gospodarstwie rodzinnym z dziećmi małoletnimi lub takimi, które nie są w stanie utrzymać się samodzielnie separacja nie powinna wywierać ujemnego wpływu na możliwość zaspokajania potrzeb dzieci i jego zakres (według równej stopy życiowej wszystkich członków rodziny), a potrzeb tych w praktyce nie da się oddzielić od potrzeb tego z małżonków, przy którym dzieci pozostały. Dlatego ustanie wspólnego pożycia małżonków nie uchyla przewidzianego w art. 27 ich obowiązku w odniesieniu do rodziny (tej jej części), którą tworzą dzieci z pozostałym z nimi małżonkiem.

Zasadą jest natomiast, że orzeczenie separacji (lub rozwodu) powoduje ustanie praw i obowiązków wynikających z małżeństwa (patrz uwaga 25 do art. 23), w tym obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny.

Dochodzenie roszczeń utrzymania od małżonka odbywa się tak jak dochodzenie roszczeń alimentacyjnych na rzecz osób uprawnionych. Właściwym sposobem ich dochodzenia jest więc droga procesu.

Orzeczona przez sąd wysokość alimentów może ulec zmianie. Stosownie do art. 138 w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.

Wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb małoletniego i możliwości finansowych zobowiązanego. Z uwagi na fakt, że okoliczności te mogą się zmieniać w czasie – strony mają również prawo występować o zmianę dotychczas ustalonych alimentów.

Procedura zmiany wysokości ustalonych alimentów jest dokładnie taka sama jak w przedmiocie ustalenia alimentów - z tym wyjątkiem, że pozew o obniżenie alimentów podlega opłacie.

Z chwilą ustania wspólności majątkowej małżonków każda ze stron ma prawo domagać się jego podziału.
Wyróżniamy dwa zasadnicze sposoby podziału majątku wspólnego:
- umowny: w wyniku porozumienia między byłymi małżonkami w formie aktu notarialnego lub pisemnej umowy,
- sądowy: w którym sąd ustali skład majątku wspólnego i podzieli nim małżonków.

Wniosek o podział majątku wspólnego należy złożyć do sądu rejonowego właściwego według miejsca położenia majątku, a jeżeli wspólność ustała przez śmierć jednego z małżonków do sądu spadku (art. 566 kpc).

W sądowym podziale majątku wspólnego można wyróżnić dwa zasadnicze etapy: ustalenie składników i wartości przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego, a następnie rozstrzygnięcie o tym komu przypada dany składnik i jak będzie wyglądać wzajemne rozliczenie się małżonków (tzn. czy stronie należy się dopłata i w jakiej wysokości).

Generalną zasadą jest, że małżonkowie mają równy udział w majątku wspólnym. Z ważnych powodów strona może wnosić, aby sąd dokonując podziału majątku wspólnego ustalił nierówne udziały małżonków w majątku.

Wniosek o podział majątku wspólnego musi zawierać dokładną listę składników majątku wraz z jego wyceną. W przypadku, gdy wycena składników nie zostanie przyjęta przez stronę przeciwną – sąd powoła biegłego do wyceny każdego spornego składnika majątku.
Przedmiotem podziału małżonków są jedynie aktywa majątku – niedopuszczalne jest dzielenie się długami. Okoliczność długów jest jednak brana pod uwagę przy ustalaniu wzajemnych rozliczeń.

Od wniosku o podział majątku wspólnego Sąd pobiera opłatę stałą w kwocie 1.000 zł. Jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału tego majątku, pobiera się opłatę stałą w kwocie 300 złotych.

Pozbawienie rodziców władzy rodzicielskiej jest najostrzejszym środkiem ingerencji sądu opiekuńczego w sferę stosunków między rodzicami a dziećmi, przez jego zastosowanie bowiem rodzice tracą całkowicie tę władzę. Ze względu na tak daleko idące skutki pozbawienia władzy rodzicielskiej sąd może je orzec tylko wtedy, gdy stosowane dotychczas łagodniejsze środki nie dały rezultatu, bądź gdy z uwagi na drastyczne okoliczności danego przypadku jest oczywiste, że stosowanie środków łagodniejszych byłoby niecelowe.

Art. 111 § 1 przewiduje trzy rodzaje przyczyn pozbawienia władzy: a) trwałą przeszkodę w jej wykonywaniu; nadużywanie tej władzy; c) rażące zaniedbywanie obowiązków względem dziecka. Pierwsza przyczyna może być niezawiniona, dwie następne muszą zawierać w sobie element winy rodziców. Mimo to pozbawienie władzy, jak już powiedziano, nie ma charakteru kary wobec rodziców, sąd opiekuńczy zatem w orzeczeniu nie stwierdza, czy orzekł pozbawienie władzy z winy, czy bez winy rodziców.

Trwała przeszkoda to przeszkoda, która według wszelkich przewidywań nie ustanie albo wprawdzie ustanie, ale nie można się spodziewać, by nastąpiło to przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletności.
Zaniedbywanie przez rodziców ich obowiązków względem dziecka uzasadnia pozbawienie władzy rodzicielskiej tylko wtedy, gdy ma charakter rażący. Za takie mogą być uznane zaniedbania poważne, np. pijaństwo, marnotrawstwo, prowadzenie rozwiązłego trybu życia, uchylanie się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka.

Skutkiem pozbawienia rodziców władzy rodzicielskiej jest utrata ogółu praw i obowiązków składających się na tę władzę, a na ich miejsce wchodzi opieka. Rodzice jednak nie tracą innych praw i obowiązków, jakie przysługują im względem dziecka z tytułu stosunku rodzicielskiego. Korzystają więc ze stanu cywilnego pochodzenia dziecka od nich, zachowują prawo do alimentów od dziecka, prawo dziedziczenia po nim - jeżeli nie zostali uznani za niegodnych dziedziczenia ( art. 928 § 1 k.c.). Dziecko również w takiej sytuacji zachowuje prawo do alimentacji oraz prawo do dziedziczenia po rodzicach. Prawo osobistej styczności z dzieckiem, jako nie stanowiące elementu władzy rodzicielskiej, przysługuje rodzicom bez względu na pozbawienie ich tej władzy, chyba że sąd opiekuńczy orzeknie zakaz tego prawa.

Ustanie przyczyny pozbawienia rodziców władzy rodzicielskiej nie powoduje automatycznie jej odżycia. Art. 111 § 2 stanowi bowiem, że sąd opiekuńczy może wówczas władzę tę przywrócić.

Wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej jest wolny od opłat.

Każdy z małżonków może samodzielnie decydować o swych sprawach osobistych, jak również o sprawach rodziny, jeżeli nie są to sprawy istotne. Kodeks rodzinny nakłada na małżonków obowiązek wspólnego rozstrzygania o takich istotnych sprawach. Wyklucza decydowanie o istotnych sprawach rodziny przez jedno z małżonków (głowę rodziny), bez zgody drugiego z małżonków.

Istotne sprawy rodziny to takie, które zarówno dotyczą całej rodziny, jak i sprawy, które bezpośrednio dotyczą tylko jednego z jej członków, ale rzutują na sytuację rodziny jako całości. Mogą to być sprawy majątkowe i niemajątkowe. O tym, czy jest to sprawa istotna, decydują jej znaczenie i wpływ na sytuację rodziny, oceniane według obiektywnego kryterium przeciętnej rodziny. Ocena ta w każdym wypadku zależy od konkretnych okoliczności. Ogólnie można powiedzieć, że istotnymi nie są sprawy bieżące, należące do sfery codziennego życia rodziny.

W sytuacjach konfliktowych, w razie braku porozumienia między małżonkami co do istotnych spraw rodziny, każde z nich może zwrócić się o rozstrzygnięcie do sądu.
Sąd jednak nie może ingerować we wszystkie sfery małżonków. Te, które dotyczą ściśle osobistej sfery są wyłączone z władczego rozstrzygnięcia sądu - np. wiążących się z planowaniem przez małżonków potomstwa.
Sprawy o rozstrzygnięcie o istotnych sprawach rodziny rozpoznawane są w trybie nieprocesowym (art.13 § 1 w zw. z art. 565 § 1 k.p.c.). Właściwy jest sąd rejonowy miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w braku miejsca zamieszkania - sąd miejsca jego pobytu (art. 507 i 508 § 1 k.p.c.). Postępowanie wszczyna się na wniosek jednego z małżonków. Nie ma przy tym znaczenia, czy małżonkowie pozostają we wspólnym pożyciu, czy też w faktycznej separacji. Przeprowadzenie rozprawy nie jest obowiązkowe (art. 514 § 1 k.p.c.). Jednakże rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić dopiero po umożliwieniu złożenia wyjaśnień małżonkowi wnioskodawcy, chyba że jego wysłuchanie nie jest możliwe lub celowe (art. 565 § 1 k.p.c.). Sąd może zarządzić przeprowadzenie przez kuratora sądowego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia warunków, w jakich żyją małżonkowie (art. 5651 k.p.c.).
Postępowanie w sprawach określonych w art. 24 zd. 2 ma przede wszystkim charakter mediacyjny. W sprawach tych może dojść do porozumienia małżonków, co stanowi swoistą ugodę. W takim wypadku postępowanie ulega umorzeniu (art. 355 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
Postanowienie sądu wydane na podstawie art. 24 zd. 2 zastępuje wspólne rozstrzygnięcie małżonków o istotnych sprawach rodziny. Postanowienia takie nie podlega jednak wykonaniu w drodze egzekucji.

Wniosek o rozstrzygnięcie o istotnych sprawach rodziny podlega opłacie w kwocie 40 zł.

Rozwód jest instytucją prawną pozwalającą rozwiązać małżeństwo za życia małżonków. Orzeczenie rozwodu jest dopuszczalne, gdy sąd ustali, że pożycie małżeńskie uległo zupełnemu i trwałemu rozkładowi (obie te cechy rozkładu muszą wystąpić łącznie), a nie istnieją tzw. negatywne przesłanki rozwodu. Decyduje w tym przedmiocie stan w chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.).
Wspólne pożycie jest swoistą wspólnotą małżeńską (art. 23, 27, 56). Orzecznictwo SN i dominujący pogląd doktryny opowiadają się za objęciem tym mianem ogółu więzi między małżonkami w sferze duchowej, fizycznej i gospodarczej. Wspólne pożycie polega więc na istnieniu między małżonkami łączności psychicznej oraz wzajemnych pozytywnych uczuć (miłości, szacunku, zaufania), obejmuje współżycie fizyczne, w dziedzinie gospodarczej zaś znajduje zwłaszcza wyraz w prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego, w zamieszkiwaniu razem, niekiedy w prowadzeniu wspólnej działalności zarobkowej czy gospodarczej.
Rozkład pożycia jest trwały, gdy ocena oparta na doświadczeniu życiowym pozwala przyjąć, że na tle okoliczności konkretnej sprawy powrót małżonków do pożycia nie nastąpi. Należy przy tym mieć na uwadze indywidualne cechy charakteru małżonków.

Z mocy art. 56 § 2 i 3, mimo istnienia trwałego i zupełnego rozkładu pożycia (art. 56 § 1), orzeczenie rozwodu jest niedopuszczalne w trzech przypadkach: 1) jeżeli wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków, 2) jeżeli z innych względów rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, 3) jeżeli rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, drugi z małżonków zaś na rozwód się nie godzi, a odmowa tej zgody nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Przesłanka pierwsza została przez ustawodawcę ukształtowana jako szczególny przypadek przesłanki drugiej.

Właściwym do rozpoznawania spraw o rozwiązanie małżeństwa jest Sąd Okręgowy właściwy według ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków – o ile w okręgu tym chociaż jeden z małżonków dalej mieszka. W braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a gdy i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda.
Z pozwem może wystąpić każdy z małżonków. Podstawowym dowodem w każdym procesie rozwodowym jest odpis aktu małżeństwa małżonków. Jest on niezbędny do stwierdzenia dla sądu, że strony procesu są faktycznie małżonkami.
W sprawie o rozwód, jeżeli pozwany uznaje żądanie pozwu, a małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może, w myśl art. 442 k.p.c., ograniczyć postępowanie dowodowe do przesłuchania stron. Nie zwalnia to jednak sądu od ustalenia okoliczności dotyczących rozkładu pożycia, a w razie uznania powództwa - także przyczyn, które skłoniły do tego stronę pozwaną. W procesie rozwodowym w zakresie wykazania winy w rozkładzie pożycia małżeńskiego służyć może także nagranie magnetofonowe rozmów prowadzonych przez strony, nawet jeżeli tych nagrań dokonano bez wiedzy jednej z nich i w okresie trwania małżonków w faktycznej separacji (wyrok SN z dnia 25 kwietnia 2003 r., IV CKN 94/2001)

Rozwiązanie małżeństwa następuje z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód.
W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków obowiązany jest do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy jednemu z rodziców ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka.
Jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka. Na zgodny wniosek stron sąd może w wyroku orzekającym rozwód orzec również o podziale wspólnego mieszkania albo o przyznaniu mieszkania jednemu z małżonków, jeżeli drugi małżonek wyraża zgodę na jego opuszczenie bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego, o ile podział bądź jego przyznanie jednemu z małżonków są możliwe. Na wniosek jednego z małżonków sąd może również w wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu.

W ciągu trzech miesięcy od chwili uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu małżonek rozwiedziony, który wskutek zawarcia małżeństwa zmienił swoje dotychczasowe nazwisko, może przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego powrócić do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa.

Od pozwu o rozwód pobiera się opłatę stałą w kwocie 600 złotych.

Podobnie jak przy rozwodzie podstawową przesłanką orzeczenia separacji jest zupełny rozkład pożycia małżeńskiego. W odróżnieniu od rozwodu nie ma natomiast konieczności spełnienia przesłanki trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego. Do orzeczenia wystarczy więc, aby w chwili orzekania faktyczny rozkład pożycia istniał, bez względu na jego długość. Natomiast przesłankami uniemożliwiającymi orzeczenie separacji jest:
a) sprzeczność orzeczenia separacji z dobrem wspólnych małoletnich dzieci małżonków (gdy na skutek orzeczenia separacji „mogłoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków”),
sprzeczność orzeczenia separacji z zasadami współżycia społecznego z przyczyn innych niż wzgląd na dobro małoletnich wspólnych dzieci małżonków.
Zauważyć jednak trzeba, że skutki rozwodu są „dalej idące” niż skutki separacji. W związku z tym, w okolicznościach konkretnej sprawy o separację, może wystąpić potrzeba bardziej „liberalnego” potraktowania przesłanek negatywnych w tym sensie, że tam, gdzie orzeczenie rozwodu byłoby niedopuszczalne, możliwe byłoby orzeczenie separacji.
W razie zgodnego żądania orzeczenia separacji, jeżeli małżonkowie nie mają małoletnich dzieci (art. 611§ 3), zbędne staje się w zasadzie szczegółowe badanie przyczyn rozkładu pożycia (chyba że jest to potrzebne do ustalenia, czy rozkład jest zupełny), skoro przy takim żądaniu wyłączone jest orzekanie o winie (art. 613 § 2) i skoro do orzeczenia separacji nie jest wymagane, by rozkład pożycia był trwały.

Z żądaniem orzeczenia separacji może wystąpić jedno z małżonków lub oboje małżonkowie.
Powództwo o separację wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne zamieszkanie, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze stale przebywa. W braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a gdy i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda.

W sprawie o separację małżonek może żądać dla siebie alimentów (art. 444 k.p.c.) stosownie do art. 614 § 3 i 4.
Uwzględniając żądanie, sąd orzeka separację bezterminowo.
Od pozwu o separację pobiera się wpis stały w kwocie 500 zł
Wpis stały w kwocie 100 zł pobiera się od wniosku o separację na zgodne żądanie małżonków oraz w sprawie o zniesienie separacji

http://www.forum.prawnikow.pl/separacja

Pod tym linkiem znajdziecie możliwie najszerzej omówione zagadnienie instytucji separacji. Szczegółowy opis, wzory pozwu, wniosku o zniesienie separacji, a nawet orzecznictwo Sądu Najwyższego.

Sprawowanie zarządu majątkiem dziecka, odmiennie niż sprawowanie władzy rodzicielskiej, podlega w niektórych przypadkach nadzorowi sądu opiekuńczego. Rozróżnia się czynności zwykłego zarządu i czynności przekraczające zwykły zarząd. Czynności przekraczające zwykły zarząd mogą dotyczyć czynności faktycznych, np. zmiany przeznaczenia domu z mieszkalnego na użytkowy, bądź prawnych, np. czynności dotyczące zbycia substancji majątku, obciążenia go prawami rzeczowymi ograniczonymi lub zmiany jego przeznaczenia. Rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na wykonywanie takich czynności przez dziecko.

Rodzice obowiązani są sprawować z należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską (art. 101 § 1 kro). Sąd udziela zezwolenia na wniosek jednego z rodziców po wysłuchaniu drugiego (art. 583 kpc). Zezwolenie nie jest jednoznaczne z nakazem dokonania określonej czynności. Rodzice, mimo uzyskania zezwolenia, mogą nie dokonać czynności.

Wniosek należy wnieść do sądu rejonowego, w którego okręgu mieszka dziecko, a w braku miejsca zamieszkania, do sądu miejsca jego pobytu (art. 569 § 1 kpc).
Uczestnikiem postępowania jest to z rodziców, które nie złożyło wniosku, oraz dziecko zastępowane przez kuratora, gdyż żadne z rodziców w tym postępowaniu nie może go reprezentować. Sąd wyznaczy dla dziecka kuratora z urzędu i będzie on reprezentował dziecko wyłącznie w tym postępowaniu.

Od wniosku pobiera się wpis stały w kwocie 30 zł

W przypadku gdy dziecko nie pochodzi z małżeństwa konieczne jest ustalenie ojcostwa.
Wyróżniamy dwa zasadnicze sposoby ustalenia ojcostwa:
- złożenie oświadczenia przed kierownikiem USC przez ojca dziecka, ze uznaje dziecko za własne,
- sądowe ustalanie ojcostwa.
W przypadku sądowego ustalania ojcostwa metody do potwierdzenia lub wykluczenia są takie same jak przy zaprzeczeniu ojcostwa (patrz wątek: pochodzenia dziecka).

Według uregulowania przyjętego w art. 143 kro w sytuacji, gdy ojcostwo mężczyzny, który nie jest mężem matki, nie zostało ustalone, zarówno dziecko, jak i matka mogą dochodzić roszczeń majątkowych związanych z ojcostwem tylko jednocześnie z dochodzeniem ustalenia ojcostwa. Dlatego też konieczne jest połączenie roszczeń alimentacyjnych z żądaniem ustalenia ojcostwa. Do roszczeń związanych z ustaleniem ojcostwa należy również roszczenie o pokrycie wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie połogu. Poza tym matka może jeszcze dochodzić żądania pokrycia innych wydatków lub szczególnych strat majątkowych, jeżeli wskutek ciąży lub porodu je poniosła (art. 141 kro).
II. Sądowego ustalenia ojcostwa może żądać samo dziecko, jego matka oraz domniemany ojciec dziecka. Jednakże z takim żądaniem ani matka, ani domniemany ojciec nie mogą wystąpić po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności (art. 84 § 1 kro). Do żądania alimentów uprawnione jest dziecko (art. 133 kro), działające w procesie przez matkę. Jeśli chodzi o żądanie zwrotu wydatków związanych z porodem itp., to uprawnienie do ich dochodzenia przysługuje matce. To sprawia, że w pozwie o ustalenie ojcostwa, w którym dochodzi się jednocześnie wszystkich wymienionych rodzajów roszczeń, występuje dwóch powodów.
Stosownie do unormowania z art. 84 § 2 kro dziecko albo matka wytacza powództwo o ustalenie ojcostwa przeciwko domniemanemu ojcu, a gdy ten nie żyje - przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy. Domniemany ojciec dziecka wytacza powództwo o ustalenie ojcostwa przeciwko dziecku i matce, a gdy matka nie żyje przeciwko dziecku (art. 84 § 3 k.r.o.).
W razie niestawienia się pozwanego i niewzięcia przez niego udziału w rozprawie sąd wydaje wyrok zaoczny, jednakże art. 339 § 2 kpc nie ma tu zastosowania (art. 431 w związku z art. 458 § 1 kpc). Oznacza to, że sąd obowiązany jest sprawdzić prawdziwość twierdzeń strony powodowej o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą.
Na podstawie art. 333 § 1 pkt 1 kpc sąd obowiązany jest nadać wyrokowi zasądzającemu alimenty rygor natychmiastowej wykonalności z urzędu, lecz tylko w odniesieniu do rat płatnych po wytoczeniu powództwa, natomiast co do rat płatnych przed wniesieniem powództwa - za okres nie dłuższy niż za trzy miesiące.
Do rozpoznania spraw o ustalenie ojcostwa i roszczeń z tym związanych właściwe są sądy rejonowe (art. 16 i 17 pkt 1 kpc). Pozew w takiej sprawie można wnieść do sądu rejonowego ogólnie właściwego dla pozwanego albo też do sądu miejsca zamieszkania powoda (art. 32 kpc).

Wniosek o ustalenie ojcostwa jest zwolniony od opłat.

Dopuszczalność żądania przez każdego z małżonków ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej wynika z założenia, że trudności w ułożeniu przez małżonków stosunków majątkowych nie zawsze powodują rozkład pożycia małżeńskiego, mogący uzasadniać orzeczenie rozwodu lub separacji, i że przy innym ukształtowaniu tych stosunków małżeństwo może nadal funkcjonować.
Żądanie jednego z małżonków ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej wchodzi w grę, gdy małżonkowie nie wyrażają zgodnej woli ustanowienia takiej rozdzielności w drodze umowy. Ustanowienie przez sąd rozdzielności majątkowej może nastąpić tylko w czasie trwania małżeństwa, gdy istnieje między małżonkami wspólność majątkowa (zarówno ustawowa, jak i umowna) lub rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków.

Jedyną przesłanką ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej jest istnienie „ważnych powodów”. Żądanie ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej podlega ocenie także z punktu widzenia zasad współżycia społecznego (art. 5 k.c.). W ramach tej oceny należy mieć na względzie interes pozwanego małżonka i dobro rodziny
Ustawa nie definiuje pojęcia „ważne powody”. Przez ważne powody, dające podstawę do ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej, zwykło się rozumieć - ogólnie mówiąc - wytworzenie się takiej sytuacji, która w konkretnych okolicznościach faktycznych powoduje, że dalsze trwanie wspólności majątkowej między małżonkami pociąga za sobą naruszenie lub poważne zagrożenie interesu majątkowego jednego z małżonków i z reguły także dobra rodziny Również sytuacja, w której jedno z małżonków ma podstawy do domagania się rozwodu, stanowi w zasadzie dostateczny powód, w rozumieniu art. 52 § 1, żądania przez niego ustanowienia rozdzielności majątkowej.

Ustanawiając rozdzielność majątkową sąd obowiązany jest oznaczyć w wyroku dzień, z którym ona powstaje. Zasadą jest ustalenie rozdzielności majątkowej z dniem mieszczącym się w przedziale czasowym między dniem wytoczenia powództwa a wydania wyroku.
W wyjątkowych wypadkach dopuszczalne jest ustanowienie rozdzielności majątkowej z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa. Nie ma przeszkód, żeby dniem ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej był dzień wydania wyroku, który ją ustanawia. Nie może to być dzień późniejszy niż dzień uprawomocnienia się tego wyroku.
Ponieważ rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia, sąd powinien ten dzień oznaczyć nawet wtedy, gdy powód żądał ustanowienia rozdzielności majątkowej bez wskazania dnia jej powstania.

Sądem właściwym jest sąd rejonowy, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne zamieszkanie, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze stale przebywa. W braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a gdy i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda

Po wielości pytań na forum w tym przedmiocie przygotowaliśmy specjalnie dla was wniosek do sądu o ukaranie matki/ojca, która sprzeciwia się kontakom drugiego rodzica z małoletnim dzieckiem pomimo ustalonych przez sąd kontaktów.

Wniosek do pobrania w Portalu pod tym adresem: http://www.portal.prawnikow.pl/downloads/w...eszkadzanie.pdf

Uregulowanie zawarte w art. 142 wychodzi naprzeciw trudnej sytuacji matki dziecka w okresie przed jego urodzeniem. Przepis ten stanowi wyjątek od uprawnień matki dziecka określonych w art. 141 § 1 , w myśl którego z roszczeniem przeciwko ojcu dziecka może ona wystąpić dopiero po urodzeniu dziecka, co oznacza dalszą zwłokę w możliwości zaspokojenia potrzeb już znacznie wcześniej ujawnionych, zwłaszcza wobec konieczności ustalenia, że pozwany jest ojcem dziecka.
Uprawnienie wynikające z art. 142 w istocie stanowi zabezpieczenie niezbędnych kosztów utrzymania matki i dziecka, zanim jeszcze dziecko urodzi się . Swoistość tego roszczenia wyraża się tym, że nie może ono być wytoczone po urodzeniu dziecka. Byłoby to zresztą bezprzedmiotowe, skoro w takich wypadkach otwarta jest droga dochodzenia roszczeń alimentacyjnych, a zabezpieczenie powództwa umożliwia przepis art. 753 § 1 k.p.c.

Sposób zapłaty zależy od czasu, jaki dzieli datę wydania postanowienia od przewidywanej daty porodu. Krótki czas uzasadni nakazanie zapłaty wprost do rąk matki, z tym zastrzeżeniem, że sumy przeznaczone na rzecz dziecka - nie wcześniej niż z datą jego urodzenia, np. po okazaniu aktu urodzenia. W wypadku, gdy data wydania postanowienia wyprzedza znacznie datę przewidywanego porodu, wskazane jest nakazanie złożenia sum zabezpieczenia do depozytu sądowego. Nieodzowne będzie wówczas określenie w postanowieniu terminów, z nadejściem których przedmiot depozytu może być podjęty na rzecz dziecka i uzależnienie tego od przedstawienia dowodu, że dziecko urodziło się żywe.
Data urodzenia dziecka początkuje trzymiesięczny ustawowy termin do wniesienia powództwa o alimenty, a w przypadku braku uznania dziecka - o ustalenie ojcostwa i alimenty ( art. 754 zd. 2 k.p.c.). Zaniechanie wniesienia powództwa w tym terminie jest równoznaczne z upadkiem zabezpieczenia ( art. 734 zd. 1 k.p.c.). Z upadkiem zabezpieczenia domniemany ojciec dziecka nabywa prawo żądania zwrotu przedmiotu zabezpieczenia.

Prawo zakłada, że dziecko urodzone w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia jest dzieckiem męża i żony. Domniemanie to jest jednak wzruszalne i można je obalić za pomocą powództwa o zaprzeczenie ojcostwa. Domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki wynika z samego faktu istnienia małżeństwa, a nie - jak w wypadku pozamałżeńskiego ojcostwa (art. 85) - z porównania dwóch dat: daty urodzenia dziecka i daty współżycia rodziców.
Legitymację do wystąpienia z takim powództwem posiadają: matka, ojciec i dziecko po dojściu do pełnoletności.
Matka lub ojciec mogą wystąpić z takim powództwem w ciągu 6 miesięcy od urodzenia się dziecka (powzięcia wiadomości o urodzeniu się dziecka). Dziecko po dojściu do pełnoletności ma natomiast 3 lata na zaprzeczenie ojcostwa.

Jeżeli dziecko urodziło się po upływie sto osiemdziesiątego dnia od zawarcia małżeństwa, a przed upływem trzechsetnego dnia od jego ustania lub unieważnienia, obalenie domniemania ojcostwa może nastąpić tylko przez wykazanie niepodobieństwa, żeby mąż mógł być ojcem dziecka. Jeżeli dziecko urodziło się przed upływem sto osiemdziesiątego dnia od zawarcia małżeństwa, do obalenia domniemania ojcostwa wystarcza, jeżeli w procesie o zaprzeczenie ojcostwa mąż złoży oświadczenie, że nie jest ojcem dziecka.

Sprawy o zaprzeczenie ojcostwa należą do właściwości rzeczowej sądów rejonowych (art. 17 pkt 1 k.p.c.). Powództwo o zaprzeczenie ojcostwa (macierzyństwa), jako powództwo ze stosunków między rodzicami a dziećmi, wytacza się wyłącznie przed sąd miejsca zamieszkania powoda.

W sprawach o zaprzeczenie ojcostwa (macierzyństwa) sąd nie może oprzeć rozstrzygnięcia wyłącznie na uznaniu powództwa lub na przyznaniu okoliczności faktycznych (art. 431 k.p.c.). Rozstrzygnięcie sądu musi opierać się na jednej z metod wykluczających lub potwierdzających ojcostwo dziecka.
Najbardziej tradycyjną metodą jest grupowe badanie krwi. Dowód z badania krwi opiera się na stwierdzonym porządku dziedziczenia poszczególnych grup krwi, wyrażającym się w tym, że osoby o pewnych grupach krwi mogą przekazywać dziecku określone cechy, i w tym, że dziecko pewne cechy krwi musi odziedziczyć po jednym lub drugim z rodziców. Dlatego też, jeżeli cech dziecka nie można uzasadnić cechami krwi ani matki, ani domniemanego ojca, dowodzi to tego, że dany mężczyzna nie jest ojcem dziecka.
Badanie to ma jedną zasadniczą słabość – może nie wykluczyć ojcostwa danego mężczyzny, co nie jest równoznaczne z tym, że jest on ojcem tego dziecka. W wytycznych wymiaru sprawiedliwości - uchwała całej Izby Cywilnej z dnia 6 grudnia 1952 r., C Prez. 166/52 (OSN 1953, nr II, poz. 31) Sąd Najwyższy zaznaczył, że nie może mieć istotnego znaczenia w sprawie opinia biegłego, według której przeprowadzony dowód z porównania właściwości krwi nie wyłącza ojcostwa, oznacza to bowiem, że ojcem dziecka może być każdy mężczyzna o takich cechach krwi, jakie ma domniemany ojciec.
Dlatego też coraz częściej stosuje się badanie DNA na potwierdzenie lub wykluczenie ojcostwa. Przyjmuje się, że wynik tego badania daje 99,9% prawdopodobieństwa, że dany mężczyzna jest lub nie jest ojcem dziecka.
Metoda genetycznej identyfikacji człowieka, w wyniku której nastąpić może wyłączenie ojcostwa pozwanego mężczyzny na podstawie badania u stron kwasu dezoksyrybonukleinowego (DNA), nie może jednak ograniczać postępowania dowodowego do formalnej oceny znaczenia tego środka dowodowego jako decydującego o oddaleniu powództwa. Przeprowadzenie tego dowodu i jego wynik nie zwalnia sądu od przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków i stron w sposób wyczerpujący.

Od wniosku o zaprzeczenie ojcostwa pobiera się opłatę stałą w kwocie 200 zł

Władza rodzicielska to ściśle z nią związane prawa i obowiązki związane z wychowaniem dziecka. Wymaga ona czynnego działania rodziców – a więc prawo powinno reagować na wszystkie przerwy w jej czynnym wykonywaniu.
Istota zawieszenia władzy rodzicielskiej polega na tym, że wynikające z niej prawa i obowiązki rodziców nie przestają wprawdzie istnieć, jednakże przez pewien czas nie mogą być wykonywane.
Przesłanką zawieszenia władzy rodzicielskiej jest przemijająca przeszkoda w jej wykonywaniu. Chodzi tu o takie przeszkody, które ze względu na swój charakter zazwyczaj ustają i można się spodziewać podjęcia przez rodziców, którym poza tym nie brak ku temu kwalifikacji, dalszego wykonywania tej władzy. Nawet czasowa przerwa w wykonywaniu władzy rodzicielskiej nie powoduje automatycznego zawieszenia władzy rodzicielskiej. W zasadzie decyzja, czy zawieszenie jest potrzebne, zależy od uznania sądu, które oczywiście nie może być dowolne, lecz musi być podyktowane dobrem dziecka i wszechstronną oceną całokształtu okoliczności sprawy. Inaczej sprawa będzie się przedstawiać, gdy drugie z rodziców żyje i sprawuje należycie władzę rodzicielską, inaczej zaś gdy nie żyje lub jest pozbawione władzy rodzicielskiej. W pierwszym wypadku orzeczenie zawieszenia nie będzie celowe, w drugim z reguły konieczne. Przykładowo zawieszenie nie będzie celowe także wówczas, gdy rodzice wyjechali za granicę, pozostawiając dziecko u dziadków godnych zaufania, a nie zachodzi pilna potrzeba załatwienia konkretnej sprawy dziecka

Ocena, czy przeszkoda ma charakter przemijający, zależy od przewidywanego czasu jej trwania, który nie może być zbyt odległy. Jeżeli przeszkoda ma trwać wiele lat, np. skazanie na wieloletnią karę pozbawienia wolności, należy uznać, że ma ona trwały charakter.

Mimo zawieszenia władzy rodzicielskiej władza ta - odmiennie niż w wypadku jej pozbawienia - nadal istnieje, z tym zastrzeżeniem, że rodzice są wyłączeni od jej sprawowania, co powoduje, że w razie zawieszenia władzy obojga rodziców ustanawia się dla dziecka opiekę.

W razie ustania przyczyny zawieszenia władzy rodzicielskiej (art. 110 § 2) władza ta nie odżywa automatycznie, a skutek taki wywiera dopiero orzeczenie sądu o uchyleniu zawieszenia. Orzeczenie takie sąd jest obowiązany wydać i w postępowaniu tym nie może badać, czy uchylenie zawieszenia jest celowe, lecz-czy istotnie przyczyna zawieszenia ustała. Przyczyna zawieszenia władzy rodzicielskiej odpada również wtedy, gdy okazuje się , że przeszkoda potraktowana jako przemijająca jest trwała. Wówczas - po uchyleniu zawieszenia - sąd rozważy możliwość pozbawienia władzy rodzicielskiej ( art. 111 § 1 ).

Generalną zasadą jest, że związek małżeński mogą zawrzeć osoby, które ukończyły 18-rok życia i mają pełną zdolność do czynności prawnych. W uzasadnionych wypadkach Sąd Rodzinny może jednak zezwolić kobiecie, która ukończyła 16-rok życia na zawarcie małżeństwa – pod warunkiem, że zawarcie małżeństwa będzie zgodne z dobrem założonej rodziny. Przywilej ten przysługuje tylko kobiecie. Dla mężczyzny bez względu na okoliczność minimalny wiek do zawarcia małżeństwa to 18 lat.
Dobro rodziny wyraża się przede wszystkim w prawidłowym funkcjonowaniu w ten sposób mającej powstać rodziny. W tym ujęciu nie można pomijać także sytuacji osobowej każdego z nupturientów i wzajemnego ich do siebie stosunku rokującego trwałość i normalność małżeństwa. W tym zakresie należy brać pod uwagę m.in. kwestię dojrzałości małoletniej do współżycia małżeńskiego, cechy osobiste przydatne w małżeństwie, posiadanie środków niezbędnych do utrzymania siebie i rodziny, przygotowanie do zawodu.
Na skutek zawarcia małżeństwa osoba niepełnoletnia uzyskuje pełnoletność (art. 10 § 2 k.c.). Nie traci się pełnoletności w razie unieważnienia małżeństwa.

Postępowanie w sprawie zezwolenia na zawarcie małżeństwa reguluje art. 561 k.p.c. Postępowanie to ma charakter postępowania nieprocesowego. Wszczyna się je na wniosek osoby, która nie osiągnęła wymaganego wieku. Tej tylko osobie przysługuje legitymacja do zgłoszenia wniosku. Uprawnienie takie nie przysługuje przedstawicielowi kobiety niepełnoletniej. Jest on uczestnikiem postępowania, ale nie może reprezentować tej osoby, która zamierza zawrzeć związek małżeński.
Postanowienie o udzieleniu zezwolenia zawiera określenie osoby wnioskodawcy oraz osoby, z którą małżeństwo ma być zawarte. Zezwolenie sądu ma charakter nieodwołalny. Prawomocnego bowiem postanowienia nie można ani zmienić, ani uchylić (art. 561 § 1 k.p.c.) w trybie wznowienia postępowania.

Zezwolenie sądu na zawarcie małżeństwa jest niezbędne również dla osób chorych psychicznie lub ubezwłasnowolnionych. Zezwolenia na zawarcie małżeństwa osobie dotkniętej chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym oraz osobom powinowatym w linii prostej udziela sąd na wniosek tych osób (§ 2). W postanowieniu o udzieleniu zezwolenia wymienia się osobę, z którą małżeństwo ma być zawarte. Przed wydaniem postanowienia rozstrzygającego taki wniosek sąd wysłucha wnioskodawcę, osobę, z którą małżeństwo ma być zawarte, oraz w razie potrzeby osoby bliskie przyszłych małżonków. Gdy chodzi o udzielenie zezwolenia osobie dotkniętej chorobą psychiczną lub niedorozwojem umysłowym, sąd zasięgnie opinii biegłego lekarza, w miarę możności psychiatry (§ 3).

Wniosek o zezwolenie na zawarcie małżeństwa w chwili składania musi być właściwie opłacony. Pobiera się od niego opłatę w kwocie 100 zł.

Wyróżniamy dwa rodzaje zwolnień od kosztów sądowych:
- ustawowe, gdy z mocy przepisu nie pobiera się opłat, (np: ustalenie ojcostwa, alimenty, o uznanie postanowień umownych za niedozwolone). Ponadto ze zwolnienia ustawowego korzysta strona, na rzecz której z powództwem wystąpił prokurator.
- na wniosek: gdy osoba nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny.

Wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa się toczy. Możliwe jest również wystąpienie o zwolnienie od kosztów w danej sprawie jeszcze przed wniesienie pozwu do sądu.
We wniosku należy opisać krótko sytuację finansową osoby ubiegającej się o zwolnienie.
Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów. Wzór takiego oświadczenia można bezpłatnie otrzymać w każdym sądzie.

Sąd przyzna zwolnienie od kosztów osobie, która wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie niezbędnych opłat.
W razie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych strona nie może ponownie domagać się zwolnienia opierając się na tych samych okolicznościach faktycznych.
Sąd może również cofnąć zwolnienie od kosztów jeśli okaże się, że strona uzyskała zwolnienie na podstawie świadomego podania nieprawdziwych okoliczności lub jeśli okoliczności te w toku procesu ulegną zmianie.
W przypadku podania nieprawdziwych okoliczności sąd ponadto może ukarać taką osobę grzywną i obciążyć dotychczasowymi kosztami.

Ustanowienie pełnomocnika z urzędu:
Ustanowienie adwokata (radcy prawnego) może nastąpić tylko na rzecz strony zwolnionej od kosztów sądowych w całości lub w części. Nie ma znaczenia podstawa zwolnienia (ustawa czy orzeczenie sądu) ani zakres zwolnienia częściowego. Przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie przewidują natomiast możliwości ustanowienia adwokata (radcy prawnego) tylko dlatego, że strony nie stać na zapłacenie wynagrodzenia adwokackiego.
Konieczną przesłankę ustanowienia adwokata (radcy prawnego) dla strony zwolnionej od kosztów przez sąd stanowi potrzeba jego udziału w sprawie. Przy ocenie tej przesłanki wskazana jest duża ostrożność sądu, aby nie doszło do zbyt pochopnego oddalenia wniosku. Udział adwokata (radcy prawnego) w sprawie będzie potrzebny zazwyczaj wtedy, gdy strona wnosząca o jego ustanowienie jest nieporadna, ma trudności z samodzielnym podejmowaniem czynności procesowych albo gdy sprawa jest skomplikowana pod względem faktycznym lub prawnym.
Sąd może ustanowić adwokata (radcę prawnego) dla strony zwolnionej od kosztów sądowych na jej wniosek, nie może natomiast uczynić tego z urzędu. Ustanowienie adwokata (radcy prawnego) dla strony zwolnionej od kosztów może nastąpić jeszcze przed wytoczeniem sprawy albo dopiero przed sądem odwoławczym.